sjónhimnur

 

 

Efnisyfirlit

móska

bograr

tengsl

öldur

vaxbar

ópersónulegar sagnir

lakkrís

bogar

rofar

perúskra

liðið

grouse mountain

hrekkur

fallin spýta

band

ugga

marsbréf

holbakkar

 

Verð kr. 2.490.-

Panta sjónhimnur.

Til baka

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

sjónhimnur

Útgefandi Ásgarður.

Hönnun og útlit: Garibaldi.

42 bls.

sjónhimnur kom út 1997, eftir langt hlé hjá höfundi.

Ljóðin fjalla mörg um ferðalög eða dvöl í Kanada og lýsa staðháttum. Einnig eru önnur ferðalög undir. Þykir skáldinu landslag í Vancouver minna um sumt á íslenskt landslag, t.d. kallar fjallið Grouse Mountain fram mynd af Rjúpnaheiði við Reykjavík. Stundum er vísað í eldri bókmenntir eins og í ljóðinu „perúskra“ þar sem blandast saman gíslataka í japanska sendiráðinu í Perú og línur úr kunnu ættjarðarljóði Stephans G. Stephansson, „Úr Íslendingadagsræðu“ sem hefst á hinni frægu hendingu, „Þó þú langförull legðir“.

Úr ritdómi:

Morgunblaðið

„Vegaljóð“

Jón Özur Snorrason

„upplifun ljóðmælandans [er] fremur hlutlæg og á stundum ópersónuleg, líkust myndavélarauga. En jafnframt því fær lesandinn að skyggnast á bak við þetta myndavélarauga og skynjar þá vitund um lifandi veru sem upplifir umhverfi sitt með athygli og af ríkri tilfinningu. Það eru einkum þessi mikilvægu tengsl ytri og innri skynjunar sem mynda stoðirnar í ljóðum Garðars. Aðferð hans er fólgin í því að lýsa atburðum og umhverfi sem verða á vegi hans á hlutlægan hátt en um leið kvikna brotakenndar og huglægar minningar um eitthvað sem er fjarlægt og horfið eða jafnvel ókomið.“

„Í miðhluta bókarinnar, ópersónulegum sögnum, er dregin upp mynd af ferðalagi og búsetu ljóðmælandans í Ameríku. Í þeim hluta nær tjáning hans mestu flugi og hraða og minnir á eitthvað sem kallast gæti vegaljóð. Það sem verður á vegi hans kveikir stanslausar hugmyndir að ljóðum með margskonar tengslum: tilviljanakenndum, merkingartengslum einstakra orða, tengslum milli fortíðar og nútíðar eða lífs og dauða svo nokkuð sé nefnt.“

„Þrátt fyrir að ein hugsun kveiki aðra og einbeiting ljóðmælandans virki í senn flöktandi og leitandi er óhætt að fullyrða að markmiðin sem sett eru í upphafi glatast ekki. Þau nást því ljóðmælandinn tapar aldrei áttum í þessum flæðistíl.“

sjónhimnur

 

  

móska

         

bograr

 

dögunin sækir að mér komin upp úr

myrkurbrunninum breiðir

úr sér einsog saltfiskur á mynd

frá 1920 sólþurrka konur

karl ber risaþorsk stærðar

munur enginn í ljósinu

móska máir línur skil

óglögg einsog dagsbrún

 

hjá brunninum óskýr

mannvera bograr sem á

veiðum rennir fyrir ferskan

dag með nýtt líf færi

í elfi tímans skarður

máni glottir ekki

dorga ekki landa

mér segir svo hugur

djúpsins ekki minn

tími

 

lífið er saltfiskur

líður á

skjávaranum.

 

 

tengsl

 

i

kúpan við sjónrönd skorin

mastraðir pallar sem loftnet

til annarra stjarna. öngull í geimnum nú

skal veiða önnur lífsform annan dans

undir annarri sól eða ofar öðrum himni

 

ii

undir aldarloki pési

við einmenning

á litfextum makka.

páverið. kreditvefur

í 2400 punkta

upplausn. jaðartæki.

ljósleiðari. tengsl

þjappa heimi saman.

eins manns.

 

iii

rafmagnaður heimur

guðar á skjá netskapa vefir

þig undan hinum komist

að honum talir máli

hans kúpan rofin hella-

mynd synd-

andi sandöldur auður

og gasið í hringjum

 

iv

það þarf tvo til

að tala saman en óvíst

að hinn sé til einsog

þú á skjánum í öflugri

upplausn sem hefur form

án efnis

heldur maður

 

v

augnlaus er nóttin

án forms eða efnis

í ljósvakanum

 

orðin verðandi

 

 

öldur

  

fjalldrapi og gullmura í stekk við öxará.

varða efst uppi á hálsinum þarsem

smaladrengir fundu leggina. í læknum

bunar þér upp-spretta þín. eilífðar

smáblóm. samofið landinu. eyðimörk.

 

vaxbar

 

spekingurinn skeggjaði ferðaðist sjaldan

með ritvél sína en þennan maímorgun

leiftraði hugur hans mót vorvindum

glöðum. þegar miðasalinn sveif á hann

sýndist honum sem fugl flygi um klefann

og hugsaði þá hvenær skyldi maður vera í

líkingu móður sinnar og lifandi eftirmynd

föður síns í senn. sá hann þá fuglana fljúga

beint í gegnum höfuð miðasalans hugsandi

sem svo að sá gæti stjórnað bæði hljómsveit

og lest

 

síðar tók systir hans að sér stjórn á lífi hans

vaxbar skegg hans skrifaði bréf hans á

bannsetta ritvélina sem reyndar krafðist

meiri máttar en honum tókst nokkru sinni

að kalla fram þótt honum fyndist engin

hugsun nokkurs virði nema hún færi fram

við áreynslu

 

 

ópersónulegar sagnir

lakkrís

 

alveg að deyja í ís með lakkrís og mangó.

föður minn langaði í rettu undir lokin. hélt

henni án þess að geta reykt fyrir hósta.

einsog hún væri hans síðasta. grunsvipir

undir vegg. skrítið hvernig dauðinn líður

að líktog svefn. án undanfæris. hálflygnd

augu. starandi sjáöldur í litlausri þurrð.

 

skyndilega reis hann til að umfaðma hana.

ég elska þig. man eftir á að hann náði aldrei

til hennar. vart greinanleg rödd. augu full

af einhverju sem ég bar ekki kennsl á.

þykist vita seinna það sé samkennd en

þekki það ekki í raun. rámar í hugboð um

að fjölskyldan hafi glatast honum vel á

undan lífinu. átti hann það. gæti hann náð

sambandi.

 

strætó var að leggja af stað sá ég. engin

ísbúð í grennd. þessi fáu helfrómu hljóð

hrærðu mig um stund. fluttur um set

lagðist hann í dá sem varði uns hann dró að

lokum ekki andann meir og virtist laus við

alla þján

 

 

bogar

 

efst uppi á ásnum kaupi ég mér kók í

annarri búð þorpsins við hlið apóteksins og

hugsa í eins konar felmtri að heima er þessi

hæð löngu komin í óbyggðir og öræfi og

þar teldist hann fjallvegur vegurinn heim

að tennis-boganum. í garðinum hlaupa

börn í stuttbuxum og bol á meðan par

faðmast á bekk líka stuttklætt en í svip

flýgur önd af lagðri tjörninni heima þarsem

ég steig eitt sinn niðurum ís og kom upp

tjörusvartur og þurfti að þvo föðurlandið

mitt fjórum sinnum áðuren það varð aftur

nothæft en þó aldrei sem fyrr

 

  

rofar

 

fjöllin minna mig alltaf á myndir málaðar

eftir númerum uns ber í skallana brúna

trjálausa fyrst einsog ópersónulegar sagnir

án gerenda svo rofar til með athafnasvæði

skógarhöggsmanna og indíána eða annarra

frumbyggja Ameríku. Blómin útdeila

rykugri angan marglit fögur í skjóli hárra

trjáa sem veita skuggsælum svala í

andvaralausum þurrki

 

Chesterfield sófarnir andrammir breiða úr

sér ljósbrúnir, drappir, grængulir í sölum

Hjálpræðishersins þarsem konur einar og

hvítar vinna en indíánar versla mikið og

ráða ekki við eigin menningararf til sölu við

hliðina

 

hjálpræðið kemur að innan stendur á rauðu

skilti við dyr MacDonalds

 

 

perúskra

 

hæðin er lægri en mig minnti

þar uppi drögum við andann

einsog á goðsögulegri heklu

eftir torsótta kvísl úr borg-

inni fyrir neðan land

 

og elfa fléttast saman í

krans og forn kirkja í miðju

togar okkur tvo á leið upp hæðir

gegnum berg og skógi vaxna

filmu moldarbrúna skorna í

halla í hugsuðum þríhyrningi

fyrir lest þegar kemur

á slétturnar fylgja trén

fast eftir numið staðar

 

og þau sogast í augu

net sem mjókkar í linsu

í gegn út um hnakka

fyrirstaða á leiðinni og fram

kallast á þiljum hrekkur

úr stað er lestin skekst á leið

snoðklipptir broddar á höfði hins

nýkomna logi um sígarettu reykur

baader ríður þiljum en kannski á skjön

við tíma perúskra með japanska

gísla saga í síkvikri upplyftingu

 

hugsa ég þegar hann snar

vindur sér kveðandi við

raust með harðköldu ráði

augna eftir kletta-

fjallaskáldinu bera

hugur og hjarta samt

þíns heima

landsmót skógurinn

finnur mig í fjöru sævar

logn

 

 

liðið

drukkni indíáninn liggur alveg kyrr og

hefur ekki hreyft sig í hálftíma. ég stend á

tali við eina vin minn í stórborginni og velti

fyrir mér hvort hinn sé dauður lík liðið á vit

forfeðra sinna og formæðra að ræða

landsins gagn og nauðsynjar sem eru aðrar

en í lífi þeirra og líka aðrar en í mínu landi

þaðan sem ég kom lifandi borgarbarn og

horfi núna á  lík indíánans í leit að leið til að

kenna alvarlega í brjósti mínu fyrir honum

finna hvöt til að huga að honum ganga til

hans athuga lífsmark með þessu dökkleita

bláskítugklædda úrkasti stórborgarinnar

alkyrru núna í klukkutíma þegar ég kveð

vin minn hinstu kveðju

 

 

grouse  mountain

              myrkrið er auðvitað

ekki algert. við þjótum upp hæðina.

gatnamót opna sýn til hafs. á himni allmörg

ljós í beinni línu. lukin myrkri. hvert í

logandi hugsa ég hvaða stjörnumerki er

þetta. rjúpnaheiði heyrist útundan mér.

skíðasvæði. kannski best að halda áfram

með bláfjöll. ekki víst. ljós kringd blökku

myrkri. jafnvel bláu sem fiskiflugan fræga.

há tré

skera út

sýn.

 

 

hrekkur

 

útum gluggann á kaffihúsinu

hér í 2000 metra hæð er

aðeins glerið milli augna

og hafs niðri fyrir. börnin

háma amerískar pönnukökur

með sírópi og klessa nefið á

rúðuna svo mér finnst

eitt augnablik sem þau

ætli út. hvít með bláum

fánum á kinnungum

hreyfist ferjan vart þótt

hún fari á sautján staði

á þessum regnskógaeyjum

á íslenskri eykt.  vörubíl

stjórinn fær sér beikon með

pönnukökunum að breskum sið

frá victoriu sem á að skarta

fleiri gamlingjum og meira

lóðréttu regni en önnur byggð

ból. á grænu leiði

bróður míns er kross og nú svífur

á mig að ég hef ekki séð hann

 

lengi. halla mér að

börnunum. sé verönd. síðan

trjálund fyrir utan. í fjarska

vaknar óljós mynd af fjallaljóni

sem rændi barni að leik við

skóla. á þessum máðu mörkum

náttúru og menningar flögrar

drekafluga fyrir skjáinn og

barnið hrekkur við. skelfingin

uppmáluð. það brjótast eld-

glæringar

úr hlátri

hins.

 

 

fallin spýta

 

þeir kalla hverfið mitt skátabúðir því allt er

þar með kyrrum kjörum skipulags og reglu.

innbrot eru þó tíð en þau fremja

aðkomumenn líklega indíánar eða asíubúar

segja fjölmiðlarnir í hverfinu sem er að

mestu byggt aðkomufólki úr öllum

heimshornum. íslendingar kínverjar

pólverjar víetnamar síngapúrir indverjar

perúmenn mósambikar.

 

hér rista menn ekki skelplötur eða forn tré

nema fáeinir indíánar og afríkubúar sem

skera út sínar minningar og menningar

menjar á borð við almenna þrælkun og

hausaveiðar fólks af mínu tagi og annarra

alvöruskáta sem aldrei fremja morð eða

slíkan óþverra. það sló því óhug á

búðarverja þegar tælendingurinn fannst

liðinn í skógarjaðrinum sundurlaminn með

kylfu og það var skellt á þjóðarsorg í

hverfinu svo að enginn þorði í skóginn

dimma fagra þar sem vaxa tré með bolstóru

laufi.

 

nú er hvítur kross þarsem líkið fannst. á

krossinn var síðar hengd spýta með nafni

hins sem lét þessa kylfu ráða kasti sínu af

ástarsorg. ókomin svastika

 

 

band

 

í hvítum sandi rautt teppi í skugga af stóru

tré með nafni sem ég þekki ekki. kælibox

með pulsum og hamborgurum. blár sjór

gárast vart. börn hoppa kát með ærslum.

fleiri box á borði hjá og nokkrir vinir fjarri

heimahögum. logn. bátur líður um flöt.

band. vera í gulu strengd í hinn endann.

spyrnir við fótum. undir lognsævi blaktandi

skuggar. þarna veiddu fyrrum indíánar fisk.

bannað að tala mál sitt sagði hún. einsog

okkur líka. slegið á putta með priki. svo

brotnaði. fengum ekki að vera með í

leikritinu. undrast síðar að hún hafi í sama

orðinu að afi hafi þú veist af skömm að orð

væru til alls fyrst og að ekki breyttu orð

heiminum.

 

 

ugga

 

heima sagði ég heima er föðurland mitt

móðurmál mitt ættfólk mitt. hús eru hús.

börn leika í parís einsog heima. í sandinum.

gleyma sér. mér. einsog ég forðum. leikur

minn er annar nú. í öðru landi. við blen-

heim. strikin dregin um minn heim. og aðra.

leiksviðið stærra. en heima. svæði mitt. í

garði situr gömul kona á bekk. ein með

gróðri og rými. strætó stoppar á þriggja

mínútna fresti. mig langar heim til vina

minna. vera á sama bekk niðri við tjörn. í

hljómskálagarðinum situr par á bekk. í

fjarska. hjá ganga börn. hoppa. í parís.

forðum. heima. brotnum fingrum. ugga.

heim.

 

 

marsbréf

 

eftir þjóðveginum

höldum við inn

í land frelsisins

í fótspor hennar

sem orti sig á flótta

undan garra og bresti

hugsa ég ræðandi freud

við hina sem er

hingað komin við staf

alla leið til blaine við

hafið eftir rykugum vegi

leitandi að kirkjugarði

helsisins

 

hún dó hér konan ein

í bjálkakofa gulleitu

nornagreinarnar í

blóma í ryki hér á

mörkum landa er kirkju-

garðurinn horfinn villt

nei bakka sný við hann

er hér einhvers staðar

 

já einmitt jónsdóttir

nöfn að heiman hópa

sig í horninu og á dreif

hér er grafhýsi ættar

stóll borð marsbréf pabbi

afhverju er bara einn stóll og

spýtan aftekur að fljúga frjáls

í leik við armóða sólstafi

 

umkringd regnskóginum ljós-

myndast hún með syninum

hatturinn ögn skakkur

rifjast upp síðar að

gröf skáldsins var góðu

fjarri einsog hungur-

vofan og hafísinn

 

  

holbakkar


I

 

sárt var að missa hann fyrir borð. sjá hann

berjast fyrir lífi sínu sem við áttum svo bágt

með að virða. reyndum örvona að bjarga.

hann engdist. skalf. í stífum sjóstakk. blökk

drógu stígvélin hann niður loftbólur þutu í

strók frá hálsi. sá í svip félaga okkar horfa

lamaða á. hann ber vatn höndum og fótum.

engin hræring um borð

 

 II

 

morguninn eftir fórum við á

októberhátíðina og undruðumst að hún

væri haldin í nürnburg og það í apríl. en

apríl er auðvitað grimmasta él og brýnt að

setja upp aðra. hún dró fram sitt besta stell

útbjó unaðslegt manakete með ísterku

bragði og sagði vandræðalega sögu af

dansmey frá sri lanka eða madras.

lestarflautan gellur og stundin komin von

bráðar. fer af sporinu inn í kirkju. við

hlaupum í skjól

 

 III

 

ég var ekki á siglingu er ég heyrði dunandi

suð sem fyllti eyrun ekki tónlist heldur

skerandi öskri símans í einbeitni. maður

tapar sér aldrei í einbeitni.

 

er ég veifa strákum handan götunnar

minnist ég bræðra úr sjónvarpinu sem

drápu sinn elsta og áttu að hafa afsalað sér

rétti sínum við yfirheyrslu en vini þeirra

fannst það kalt taldi víst að þeir hefðu ekki

vitað hvað þeir gerðu

 

ég ber hönd að vanga. angan hins. mynd

líður fyrir augu. hún hver sem hún er ég

þekki ekki svipinn. má. vera. óþekkjanleg

hún situr við borð með hönd við vanga.

reyni í rökkrinu að sjá bak við andlit

hennar. aðeins útlínur.

 

 IV

 

heyri símann hringja bergnuminn við hlið

mér. leiði ekki hugann. gagntekinn af

væntanlegri ferð upp í sveit að sækja heim

vin sem enn hefur ekki komið til

borgarinnar. finnst síminn ekki jafn

framandi og kastali með tveimur drekum.

sér ekki farsímann. enn hringir mér við

hlið. rennur milli rifja. því svarar hann ekki.

þó ekki nema til að leggja á. ekki hægt að

rjúfa tengslin. ekki leggja á. línan á tali. allt

fullt eins og umferðarhnútur. hugsanir

skynjanir myndir. tengjast ekki. hrærast

ekki. hughlaup. dúar. skelfur. undiralda

ýtir úr vör. eftir línu læðist andlit glatt.

kallar fram mynd vinar míns. drekanna

sem hann aldrei skilur við. verð að þjóta. ná

lest. brunar. logastakkur.

 

 

V

 

aldan brotnar ekki

hnýgur ekki heldur

hefur sig heldur

sjó sem í dal

hellist skipið

klýfur ekki öldu

brýtur á borðum

hann í rauðum galla

líkast korki skipið

leikandi í faldi

hleðst í vegg

mót stafni

ljós blika af

og til

     sýndar

     ljós

     glampi

togar um nótt

stjörnur blika

í blásvörtu myrkri máð

skillandsogsjávar

öldufaldur fjær

drangur úr dal

unnvörp hamra

skip við klett

stál ískrar

við skreipan

stein

 

 

VI

 

grasinu einsog óljóst

hvort það ætti að vera

moldin litar það brúnt

leirbrúnn svörður

útvið sjónrönd engin

bunga heldur örvasa kletta

myndir í fjarska glæða

fjöll útsýn lág sem

muldur skáldsins brún

dula ólífur já ólífur

vínviðarlaus þessi mörk

og dýrin fjarri gamni

sköpunarverk lúsí

fers sem fordyri heljar

auðn muldur kallar

fram lónið bláa

mynd hér heið

ríkja sléttan mikla

leirsandanna en ekki

skorningar gljúfur slétt

sem borð rauðköflóttur

dúkur vín brauð

ólífur já ólífur er flug

vél svífur yfir moldum

augu þín smaragðs

lendur ljónynju

í álfu myrkra

leiði fyrir sjónir

innri myndir húss

ægifagrar og ólífur já

ólífur með hægu

þungu bragði frá

menningarvöggu

grunur um sól

guð á glugga ljós

guls húss á ufsum

samlent regn líka

fjarri þessari slóð

hafa menn orðið

úti nærri heim

kynnum hvers leitar

vél flugs uppi yfir

okkur gul eins

og depill í auga

þínu smaragðs

þung á tungu

ólífa já ólífa

mitt höfga

vögguljóð

 

 

VII

 

lampinn hlaut að vera á sínum stað jafnvel

eftir að ljósin slokknuðu. glitrandi krónur

snúast. geislar glampa í hálflýstum sal. á

borði meðfram súlu hlykkjast maður í

öðrum takti en tónlistin. á dansgólfinu

dansa konur hver við aðra. karlapör í

hópum kvenna. á súluborðinu er sá

hlykkjótti kominn úr að ofan. ljósrákir flá

hann næfurþunnt. sem teiknimynd. slitin.

tveir karlmenn inni í reykskýi. faðmast

fingur í svörtu hári. lyktin þétt höfgi sem

svíður í nefbroddinn örlítið inn eftir holum

nefsins. líktog kryddlegin. vinur minn sem

dansar með mér í kvennahópnum tekur

hönd mína létt. blítt ráð augna. vinkona

hans minnir á borðmanninn. síkvik

stillimynd. flakandi gallajakki. stutt hár

skáskorið að vöngum. liðað. bylgjast ekki.

nema í iðandi geislum. skór hans hreyfast

um gólfið í litlum stökkum. breyta um stað.

frá einum geisla til annars. ljós og myrkur í

háttlausum gusum svo virðist dimmt eða

bjart. lokuð augu í takt geta haldið

myrkrinu.

 

slöttólfi  bregður  fyrir

veifandi ber fætur sem í dansi svífur í

gegnum loftið upp á næstu hæð. rauð

regnkápan sýnist stoppa og verða eftir á

meðan hann gufar upp og eftir situr

merkjanleg nálægð. mistruð fró.

 

 

VIII

 

hvaðan ber þær að þessar

verur milli þilja vökunnar

einsog sprottnar úr

höfgi og hamrabelti

samrunnið myrkri hafs og

himins ekki bara hvers

vegna einsog segir bera

líkin þar beinin í upp-

floti gegnum þilin

speglast ekki myndin

í auga aðeins himna í ætt við

pappír línur dregnar nær-

gætnum fingrum fisklaust

líki skolar gegnum himnu

sem ekki rofnar líktog í upp-

töku vatns eða ham-

hleypni fæðu óværan

ertir húð undir þessari

filmu sem nefnist

veruleiki

 

 

IX

 

og rúmið fullt af engum

augum nema

þínum sem um

stund

stuðla við mín

 

sjónhimna

 

yfir haf og heim

og bilið svo stórt

sem þögn

og augu

þín