höfðaborg

 

 

​​​​​​​​​Efnisyfirlit

I      í erlendu bergi

í erlendu bergi

það komast fjórtán englar

yfir grænu grasi

nótt í stillu

við götu heilags patreks

brennd í börk

allrasálnamessa

í girðingum tímans

lýsiglóð

að horfa á pabba

I      skáldsögusvanur sem faðirinn sigldi á

skjáhaftið hvíta

stöðvast veraldir

í girðingum tímans

III    yfir loftnetaskóginum

eins og fugl

yfir sjóndeildina

skáhallt

í þrívíðum fókus

gráfúnir smellir

IV    kófsandajass

kófsandajass

V     góðvild annarra

góðvild annarra

VI    Draugaveiki eftir Luis Alberto Urrea

Verð kr. 3.290.-

Panta höfðaborg.

Hægt er að hlusta á skáldið lesa ljóðið „lýsiglóð“ hér fyrir neðan.

höfðaborg  2005

Mynd á kápu Helgi Örn Helgason, sem einnig gerði myndir í bókinni.

Útgefandi GB útgáfa.

96 bls.

Ljóð Garibalda draga sum upp vandaðar myndir af ættmennum hans, afa, föður, börnum og bróður. Auk þess eru ljóð um ferðalög innanlands og utan. Ennfremur er t.d. ljóð um vestur-íslensku skáldkonuna Júlíönu Jónsdóttur og dvalið í Vancouver í Kanada þar sem Garibaldi var í námi á árunum 1990-1995. Einnig má benda á ljóð með vangaveltum um bókmenntir og þjóðsögur, um veiðar og stöðu manneskjunnar í ánni þar sem hún kastar færi sínu í vatn tímans.

höfðaborg geymir einnig þýðingu á ljóðabálkinum Drauga veiki eftir bandaríska skáldið Luis Alberto Urrea.

Bálkurinn „Ghost Sickness“ birtist fyrst í tímaritinu Many Mountains Moving 1996, en síðan í ljóðabókinni Ghost Sickness 1997.

Hluti þýðingar Garibalda, „Draugaveiki“, birtist í Jóni á Bægisá. Tímariti þýðenda, 2004.

Bók Urrea hlaut Western States Book verðlaunin.

Guðrún H. Tulinius þýddi 12 ljóð bálksins sem er á spænsku, en Urrea er af mexíkóskum ættum og hefur skrifað fjölda skáldsagna um ættir sínar og örlög þeirra innan bandarískra landamæra.

Úr ritdómi:

Bókmenntavefurinn.

Á sjó.

Úlfhildur Dagsdóttir.

„Vissulega má sjá í ljóðmáli Garðars tungutak sem minnir á verk Sigfúsar Bjartmarssonar, Geirlaugs Magnússonar og jafnvel Baldurs Óskarssonar [...] Það er tvennt í ljóðum Garðars sem minnir mig á þessi ágætu skáld, annarsvegar er það tungutakið sem einkennist af orðgnótt og mjög hlöðnum myndum, og hinsvegar er það karlmennskustefið sem er sterkur þráður í bókinni.“

„Helsta vandamálið er hinsvegar þetta sama tungutak, en það hverfist of oft yfir í hreina skrúðmælgi og kaffærir textana.“

„Stór hluti ljóðanna eru prósaljóð og eru þau í heildina sterkari en hin ljóðin, en ljóðmál höfundar nýtur sín best í prósanum. Dæmi um þetta eru ljóðin í öðrum kafla, „skáldsögusvanur sem faðirinn sigldi á“, en þar birtast minningarljóð um föður og afa. Afinn kemur fyrir í ljóðinu „lýsiglóð“ [...] Hér er dæmi um það besta í bók Garðars, áhrifamikil og sterk lýsing sem ferðast með lesandann frá ljósmynd yfir í minningar og endar í sögum.“

„„kófsandajass” og „góðvild annarra” halda áfram með þessi stef sjómennsku og karlmennsku, en karlmennskustefið er sterkast í „góðvild annarra”, löngu prósaljóði um vináttu karla. Bæði þessi ljóð búa yfir fallegum og eftirminnilegum myndum [...]“

svarthvitt2.jpg
lýsiglóð.mp3Garibaldi
00:00 / 01:20
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

höfðaborg

 

 

í erlendu bergi

 

 

í erlendu bergi

 

í erlendu bergi heyrði ég kall þitt

við framandi foldarskart greiddi ég

lokka þína fyrsta sinni við undirleik

útlendra geisla og nam

 

þínar hljóðalindir um land í grænum bláma

bak ystu sjónarrönd og sögu er ómaði annar

 

tími og augu þín dökk og djúp

úr brunni langt að sóttum hér

á ókunnugri strönd

 

inn í þulu þína skjótast hljóð

sem ég fæ ei greint en draga fagurlega

til stafs á mínum þiljum

 

eitthvað um ekkert

og þulinn í skor

 

 

það komast fjórtán englar

 

það komast fjórtán englar

á títuprjónsodd sagðirðu

allir fallandi í einu eins

og ég kem til þín sagðirðu

 

og ég skal vera sjórinn

sem baðar þig sem eyju

og ég skal vera sólin

sem baðar þig sem meyju

 

og konkvistadorinn

sem tekur þig sem freyju

 

that’ll be the day

sagði ég á ystubrún háhýsisins

skítlofthræddur að gá

 

hvað þér fyndist um hetjuna

ríðandi um þetta loft

færandi þér sanninn

 

um rangfærslur englanna

og rykið í opnum augum okkar

 

og bunan af vörum þér

heil steypa í fossum

sem léttvæg snerting á öxl

skýtur á frest

 

og þú lofaðir að hlaupa ekki

útundan mér þótt við deildum

og deildum með brotum

á als oddi

 

 

yfir grænu grasi

 

yfir grænu grasi

í bliki daggar enn hin milda nótt

hugværum átthögum ofin

rennirðu ylríkum djúpsins sjónum

 

um þetta land sem ól þig

meðal skógarins viðja

lestin nemur þér stað

meðal sagnfastra vætta og niðja

 

óvæntir hermenn úr fjandmannaliði

brynna hestum hjá skjótfengum mörkum

að valnum þeir falla ættingjar þínir

 

strætin ýrast af rauðleitum hófum

enn kippist sagan af stað

með ógnmjúku tsjú tsjú

 

fölgrænir vellir njörvaðir

fjölbreyttum trjám

nísta sorg þína nýsprottna

í þverstrendri línu teinanna tveggja

 

sem tengja þig örvona ætternisstapa

nú luktum kyrrðarhjúp annarrar nætur

tár þín hrífur koldimmur svali

 

dimmir eru dagar þínir

land mitt í kærleiknum

 

heitir eru trúfastir dagar

 

 

nótt í stillu

 

er þú hefur vængi upp

til flugs mót þökum

ofar stígum þeim er gekkstu

 

opnum örmum mér í fang

þyrlast lauf með miklum súg

við glerjaveggi og gegnsær

 

líkur gráum sekk

sem byltist þar í horni óvænt

minnir á lífs þíns mörgu drauma

 

sekksins þögn og súgsins dynur

kljúfa vitund mína líkast grísku

keri óðfluga sem lágróma söngur

 

lævirkjans ómþýða nótt í stillu

nálægt stormsins ógnarmúr

í hálfnuðum takti þögn svo stutt

 

og næsti hefst sem lokatónn

í öðru lagi og vængir þínir nema

land á myrkvuðum ljósastaurum

 

vitund mín svo klofin kallar

hátt en sér í augum þínum

útvatnaða spegilmynd

 

úr horfnu ljóði er þú

komst

 

 

við götu heilags patreks

 

það var við götu heilags patreks

sem japanska akkasían blómstraði

fölbleik og hvít undir apríl

og fingur okkar fléttuðust fimlega

í hægum ljósfælnum danssporum

yfir börnunum okkar óbeisluðum

sem voru okkur allt svo miklu meira

en þau dreymdi um í akkasíuilmi

er baðar sig í útlendri sól og við

gæddum okkur á ártölum hjá húsum

eldfornri sögu í bág við liprar ræður

 

minntu ekki á nauðir akkasískra samlanda

á þessari auðnarstorð

 

um hug okkar dulmagn ferðasagna

og ævintýraglóð

 

óvænt heppni að vera hér

á þessum fjarra stað með börnin okkar öll

að tvinna saman hjörtu einn kríublund

á sólbráðri stund

 

 

brennd í börk

 

vafurloga hvíti máni

himintunglið töfrum gædda

á hafi opnu úti nóttin

stillt svo stillt

og kolamyrkum seiði blandin

eyrum fjarri fuglarnir og augum

 

baugur eirgrænn roðinn

í brúnni eilíf kyrrð

að móta innlíf mitt í þanka

mynda heim úr þessu skæra gliti

 

máni máni samviska mín beitt

og undir haf í fiðlanna leik

íðilblátt og svart í rafhvítum

linda veikt með auknum styrk

 

stillt svo stillt

trúin ennþá óviss

eyin kvika vaknar

sýnin stutt en myndin

brennd í börk

 

 

allrasálnamessa

 

sé litið hratt yfir akur graskerjanna

     sem við börnin ætlum að velja úr að hrekja

út aldinkjöt og rista myndir í skurn

     já sveipi ég nethimnum ljóshöfuð

útskorin augu munna og nef

     sem hræðilegust form að minna á

 

alla hrekkina sem koma fyrst í hug         

     er kyndlar kvikna innan höfuðmarka

minnir blóðgulur akur á sækvikt mannlíf

     í þessari borg sem við erum gestir í

og skáskotin graskersaugu og vampýruandlit

     sonar míns í svartri skikkju í hafi

 

þúsund flöktandi höfuðlampa og annarra elda

     kvöldriðunnar varpa skuggamyndandi dauðablæ

á ljósiðuhvolf borgarinnar. trúmenn allra landa

     sameinist þessa ögurstund er óttinn fellur að

í roðagullnum öldum hausaskeljastaðar

     og allt getur gerst með hrekk eða hrynjandi

 

og hárbeittum blöðum í fagurgulum glóaldinum

     til að gleðja geð barna og blaktandi blóðgusur

hausamóta lýsa upp einsemd er skáskotin augu ofar

     torráðnu babli og ógnvæn útlendingsbending

í leit að réttu orði kallar á skjót viðbrögð húsbóndahollu

     haglabyssunnar rifjahylki sundrað

 

af reginafli blindu. glampar gliðna innanhols

     guðhræddur og vís kyrjar sonur minn

          í batmannsklæðum á akri
 

 

 

II
 
skáldsögusvanur sem faðirinn sigldi á

 

 

 

 

skjáhaftið hvíta

 

löturhægt þjappast frumur og

sameindir kaótískt í legköku

í kerfi lífsins á bók er opnast

einn dag sem upprás sólar

dag sem aldrei var né verður

á ný í sigurkufli berbakt

eftir tvöþúsund tíðindi hins eina

einasta

 

alls óviðbúinn sundrandi

óreiðu fæðingarinnar hvítu

deyrðu í sundurleysi sjálfs þín

inn í svarthol mektar og ábyrgðar

sem guð átti að axla en dó frá

óköruðu hjá krossgötum

þarsem þú slíðraðir sverð

í hreinleikans voðum

skjáhaftinu hvíta

 

drengur skýtur upp kolli úr göngum

í vafurljósiðu klippt á streng

við mónitár vera í hvítum slopp

að græja til lífið

blóðug tillífun tækninnar

hrifin á brott úr augsýn

og sprungan á veggnum eilíf

líktog atburður klippingarinnar

með tónlist af öðru bandi

 

undir tjaldi annar

saumar spor í farveg

raulandi

eftirlætistóna

úr kattadúett

 

 

stöðvast veraldir

 

í helgum lundi hjá athvarfi hlýju í dimmu

slétta hrauni skein sól. við tveir á tali. í banni

okkar móður telgirðu mér hér barnungum

íkon án klasturs.

 

tákn heima vokir yfir borginni á herðum mér

 

andspænis hvítskeptum dálki stöðvast

veraldir. staðnæmast heilar eilífðir. smáblóm

skýrum dráttum skorin út úr tímanum

 

ó

yndið mitt eina skeiðungur um aldir.

griðastaður í  ómarktækum heimi heima

 

 

í girðingum tímans

 

innst í þéttum skóginum þennan hlýja vordag náðu ljóspollar ekki að lággróðri. þurrblíður svali lék um vit okkar feðga er við rákum augu í hlynsblaðið stóra sem draup á sjónhimnur okkar og gat skýlt líkama hans. í höndum okkar var það fjöregg og við áttum von á rennandi rekkju í rökkvuðum myrkurgeilum. sólstafir léku ofar en stóðu fastir í þykkni baðandi krónur ljósi. hljóðmúr lykur þögn um söguleysi er sagnir fara á kreik.

 

náði ég í skottið á biafratíamanum þegar boldangs­barna­­magar brutust inn í skúmaskot með ókræsilegum tólgar­fiski. storknað sjálf á diski með hótunum. annar sem málaði dóra gráa. yfirtók hans eigin sjálfsmynd. storknaða í annarri feiti. konan er negri heimsins sem maðurinn seldi á leið í kjötbúðina að betla bein í fimm daga súpu

 

spyr hvernig standi á að amerísk saga sem lofar góðu með sterkum og veikum persónum og knýjandi atburðum verður alltaf svo fucking týpísk og íklæðist möttli konungs sem eitt sinn var prins og giftist prinsessu sem hafði breytt honum úr svan og sagan afhjúpar jafnvel hvernig hann breyttist fyrst í svan og myrkurbrydduð spjótalögin í sólarvefnum einsog íhvolfur valnastakkur og sólstafirnir sauma að okkur hjá lággróðrinum.

 

frá muna leggur sögu um stúlku í breiðri vík við furðuströnd sem alla morgna sat að föndri og klippti út í filtefni persónur og atburði úr helgri bók þarsem guð lýstur menn fjörutíu daga regni eða þurrkar upp haf sem önnur heimakær goð. einn morgun er hún þreytt eða eitthvað og á leið að ljúka mynd af eldi lostnum runna sem opnar augu manna fyrir tign og valdi guðs er stúlkan unga hnýtur um sætu litlu selmu sem hún sefur með við vanga og skærin fínu opnast í bjargandi hönd hennar í fallinu. augun opnast fókuseruð á odda tvo sem loka sjón

 

veggir drífast blóði sem ýrir líka gluggatjöld. og menninrnir gera heiminn hálan og undir sefa skáldkonunnar býr harmur sem græðarinn eini kann að laga því ekki vilja forlögin fella hana eins og strá. hún var horfin eyðiströndu frá og sælu vinanna inn í lönd óvæntra skóga og starfa. eina eina eina konan í víðáttunni sem stytti sér dreggjarstundir með yrkingum þarsem ró og angist tókust á. fátækt og kuldi og einsemd sníða þröngan stakk og skáldfákurinn í jarðarböndum. ómagalegt um að litast þegar valdið birtist og beygir skáld til hælisvistar. tekur handrit og fleiri óþarfa til brennslu. engum börnum til að dreifa. braut hennar þakin hrími. nú brosir ekkert vinarauga við henni í bjálkakofa sem fór undir lestarstöð sem fór undir verbúðir og dagar uppi sem hrjóstrug borgarauðn þegar dauðinn kom að sækja sér nástrá. skorið grasblaðið býr yfir meiru kannski nýju upphafi þótt henni sé ókunnugt hvert það leiðir.

 

hagalagðar í girðingum tímans og greinar trjánna stífla framrás ljóss. geislandi hvolfið myndletruð saga. vinna fyrir aðra þvo þvotta þrífa hús. skáldið mállaust. enginn bíður heima nema málið fegursta sem ljóðin lýsa og ljómi af sögum. vinir og þeirra niðjar meðtaka hennar hlýju orð. og pappírinn ljóðin sem eldurinn étur. blóm í glugga stynja á hokurdögum. enginn syngur hér lag nema hún raular ein stöku sinnum eitthvað sem blómin skilja ekki en skynja angur hennar og værð. nöfn blóma hljóma ókunnuglega. tunga sem hún hefur á brjóst borið og blessað vin sinn með. aldafriður yfir geirvörtum sem engin börn hafa sogið. ástarjátning fellur á trjáknýtta jörð. um hendur liðast útlent lauf. burknarnir sem mæta augum letraðir sóllífgandi stöfum rísa hátt gegn tvíkynhneigðum heimi með sínu einkynjaða lífi

 

hvað er það sem maður kemst aðeins inn að miðju á spyr sonur minn hjá minnismerki í jaðri skógarins um telpuna sem fjallaljónið rændi. steinsnar frá er annað um lítinn dreng sem menn í hvítum sendibíl nörruðu til sín og skáru á lífæð skáldskaparheims hans. er við stígum saman tveir út í alltumvefjandi nýfrelsað sól­skinið sem skógarsögur ná ekki að hemja þótt við göngum brátt fram á hlyn í járnbúri umgirtu bíla­stæðum sem nú eru öll full

 

 

lýsiglóð

 

með hattinn barðastóra og næstum fornaldarlegt slifsið svarta horfir afi á mig úr ramma á vegg eins og úr fjarska verkamannaskýlis og ég man í höfðaborginni þar sem  spari­sjóðurinn er nú hvernig hann stóð í dyrunum er dró að lokum studdist við staf í ljósum dyrum sem draumveran drap á síðar svo ömmu krossbrá og hann sveiflar hinni með kveðju til bróður míns og líður inn í rúm í hvítum spítalajakka að kenna mér bænir með malt og sögur á vörum um ömmu kjarnakonu

 

löngu eftir að hann pikkaði í gólfið róandi í gráðið eins og írsk syrgjandi kona er ég á miðjum aldri að bera til grafar dóttur hans hernuminn langsóttu svelgjandi minningaflóði kyrrð hvatning heim­sóknir laugar­­dagsferðir í kirkju svo sjálfsagt að fá ís minningin hálfglatað ástkært barn svellandi hljóðljóð sem lýsiglóð undan steinum sem af sjálfsdáðum velta

 

 

að horfa á pabba

 

hvítfyssandi öldur kyssandi flóann. sé í svipsýn vonandi að fjöllin hefjast yfir falda. á bryggju myndir af frægum bátum úr fjarstæðri bernsku. skáldsögusvanur sem faðirinn sigldi á í brælu og blíðviðri burt frá heit­bundinni katrínu og tíkinni trýnu. baksvipur hins hokna frosinn í glasi stunda feykist inn í nútíð á hvítfölduðum öldum. langþráður þessi jafn fjarri og skarðsheiðin milli blárra hástæðra fjalla. þrír jarð­bundnir oddar skera heiðgræna festingu. sem sög á andartaksfortíðar­hulstri.

 

norðangarri við hún himinbláma sem fáni merkisbera í orrustu um líf látið þorna á striga í almagnaðri nærmynd veruleikans. líktog trollið sem togað var hið hinsta sumar þegar bóman stóð á sér örskotna stund áður en toppnum var náð og feikileg alda sópar burt vonum og sex munnar líða fyrir. óboðin op í jörð sem gleypt geta mann án þess hann gleymi eða gleymist.

 

á myndinni hvorki teboð né fjall kannske í höfninni í hirtshals. vitund þakin tugum ára. grómtekin ævimynd hér á bryggju. ég líka lítill strákur að horfa á pabba gera að fiski fyrir löngu. fannst ég fullorðinn þá í skilningsvana augsýn á þessa vinnuvél sem handlék hvern fisk líkast listviðburði. án slow-motion sem var óþekkt nema draumfar og hugar er beiskar myndir liðu fyrir sem hæggeng jarðop langa daga og dimmar nætur í einsemd hlýrra nálægða. sem löngu síðar afhjúpuðu svefnleysi. ótal sljó andartök svo hæg einsog fest á tjaldið einsog fjöllin helgan uppstigningardaginn er ég sýni börnunum þessa einu mynd af afa.

 

svanurinn einráður og eini hlekkur þeirra við fortíðarhylkið kannski blásúr skugginn sem hvergi fellur. hvítar skuplur faldanna falla og stafalogn fellur á ríkjandi heiði lyftir skarðsheiði í tign og tívolí tekur yfir sviðið. kæti gleði fögnuður í hæghringdu parísarhjólinu sem dóttir mín velur án hiks. drengirnir æða í draugasalinn án afa. án pabba. enga skugga ber á. iða í lofti af fótgöngumarsi. léttstígum seiðmagna djassi. holliday og draugalegar afbylgjur. hlátrasköll og óttaköll. og já og nei og hættu og meira. og áfram komdu. frábært. hei þú veist. og algjört æði. rosasól og svakakúl. pabbi hér. og afi hér. fjallið er hér allsstaðar. hæ hæ sestu. úhúúhúúhú æðislegt. hvað ert þú að gera hér. sagðirðu tómat. ég sagði túmat. þetta er túmöts. hring hring hring. og ís að kæla. engin æla. barna gæla. ljúfa löð

 

 

III
  
yfir loftnetaskóginum

 

 

 

 

eins og fugl
 

milli húsþakanna

máfur með útbreidda vængi

sem beygjast í nákvæmlega 97 gráðu horni

þeir sveigja lítið eitt út frá líkamanum

hornin minna óþægilega á húsaburstirnar

 

út úr búðinni gengur maður með plastpoka

tekur utan um konuna

sem kemur út á eftir honum

gengur við hlið hans

talar við hann slær hann

með klósettpappírnum

og stígur á tær hans

 

vandlega saumaðir vasarnir á gallajakka hennar

í laginu líkastir vængjum fuglsins

minna á þakskegg húsanna

 

framhjá gengur maður

svo frjálslegur

eins og fugl

 

hann er skæður

hann er ránfugl

hann er máfur

í mannhafinu

 

greinilega ekki ég heldur örugglega annar

 

hendurnar út frá síðunum

skringilegur burstabær

 

 

yfir sjóndeildina

 

eftir fjórtán daga eru sumarsólstöður

nóttin þessi afvegur dagsins

með sólum og stjörnum og tunglum

albjört

 

ekkert rökkur

undan stórum væng

 

í roðanum máfur

svifmeistari flugsins

kvikunni fylgir hann

líkist snjöllum sjóbrettamanni

 

sjón mín fer einn hringleik

eins og filma yfir sjóndeildina

yfir eggjar fjallanna

leggst yfir þær

deyfir bit þeirra

 

sjóni livingsjón svífur þöndum vængjum

yfir sjónvarpsloftnetum

sem bera við himin á bárum hafsins

 

opnast kvikmynd truffauts

hús gluggar fólk

á hverri stund

allir eins

 

milli tágaðra stofna í skóginum

birtist skógardísin tággrönn

slikjukennd

ávöl

 

henni fylgja hvorki dc þotur

né suðrænn andvari

enn síður tígrisdýr eða ljón

 

hann horfir á hana

án þess að verða að steini

í merlandi hári hennar

sindra engir þursar eða ormar

hún gliðnar sundur sem skýjamynd

yfir loftnetaskóginum

 

rennir sér yfir loftnetunum

eins og brettafíkill

sest bak við eitt loftnetið

hún hefur ekki raknað sundur

heldur tognað og

gengið saman aftur

 

í tíbránni

milli fingra hans

 

 

skáhallt

 

úr viðarlitum glugganum á húsi númer ellefu blasir við honum turn heilsuhælisins sem fyrir löngu er kominn í gerfi listamannsins. hann teygir sig og sér í glugganum á móti konuna sem hann þykist orðið þekkja þótt hann sjái henni aðeins bregða fyrir. hjá messinglampa með skermi sem minnir á Hawai situr stundum maður hægindalega í stól baðaður bláum flöktandi bjarma. konan horfir iðulega íbyggin yfir götuna skáhallt í hina áttina og honum finnst endilega að hún sé að fylgjast með manninum á annarri hæð í númer fimm sem hvarflar stundum að honum að sé að skoða unglinginn í númer tvö. bjarminn blossar í augum honum og stillist og hann sér þar konu á tali við mann á gangi um götu sem kemur honum kunnuglega fyrir sjónir. hann veltir því ekki fyrir sér afhverju hann heyrir hana segja honum frá ferð til Fiji eyja sem hún segir auglýsingarnar ljúga öllu um. þar sé miklu heitara og fólkið fátækara og auðugra mannlíf. hann spyr hvort hún hafi hitt bóndakonuna í fjallshlíðinni þar sem bananarnir vaxa villtir og engin afbrýðisemi eða vísindaleg nákvæmni. hún sker sér blað til að bera fram hrísgrjón í með matnum hversdags og þarf að halda flugunum frá með særingum og bjöllum sem hann man ekki lengur hvað heita en gefa frá sér hljóð sem engin mannleg heyrn fær numið og fælir flugurnar sem láta bresti frá sér fara. maðurinn horfir eitilhörðum augum á grjónin fyrst en svo á konuna. hrækir á kjötið og slær hana. í særingum sínum ákallar hún konuna á fjallinu sem getur snortið fólk víðs fjarri og seytt mjöð sem flöktandi bjarmi stígur af. maðurinn gengur aftur að stólnum og konan hnígur niður með hægum snúningi. í sömu svifum brestur rúðan og svartur og grænn strókur hvirflast inn um brotið. úr húsi fimm hleypur barn beina leið út á götu en snarstopppar í tæka tíð áður en vörubíllinn nemur landið sem hann hélt vera lagt undir barnið. úr hinni stara bláfjöllin sem fyrr jafn tóm

 

 

í þrívíðum fókus

 

þau voru sundurlaus orðin af vörum hennar áður en hún kastaði með fagurboginni stönginni. þau viku inn í niðbjarta þögn er hún sveiflaði stönginni einbeitt og beit létt á vörina. það bítur alltaf hér í lygnunni handan við flúðirnar. dularmagn árinnar undir lágum kjarrivöxnum ásum með stöku tré varði hana öllum innrásum hins lífsins einsog huliðshjálmur. yfirborð vatnsins alsett fíngerðum gárum eftir einstaka vatnsdropa og flugur. hún sveiflar stönginni tvisvar uns hún sleppir færinu. lygnan gárast og hringmynduð strikin minna hana á blýantsteikninguna sem varla sást að var þakin fínt dregnum línum á pappírnum. línan hverfur í spegilfarið það bítur aldrei á fyrsta kastið. hljóðið eftir sveiflurnar horfið inn í hjálminn þegar kippur fer um línuna og hún titrar taktfast einn tveir þrír. hún bíður spennt og ofurlítill skjálfti eftir tak hennar um stöngina. augun bundin endapunkti línunnar í þrívíðum fókus sem útilokar ásana og kjarrið og jafnvel kyrrðina. hún hefur upp stöngina í háttbundinni hreyfingu hægt aftur á bak og vindur hjólið í eftirgjöfinni og er ekki til frásagnar um hvernig hún fer að. fókusinn ýtir frá hugsuninni.

 

aðeins þessi díll sem jafnvel örninn ungi festir vart sjónar á nema fyrir þetta egghvassa horn þarsem línan sker flötinn. agnarlítið andartak ber næstum neon­grænan ostaskera við flötinn en engin hárfín tímasneið úr vatninu að þessu sinni.

 

línan styttist með næfum titringi í líkingu við tíbrá um ómannað malbik

 

og tunga hennar líður hægt um varir sem umvefja hvor aðra í óvæntri þrá. orð líða ekki fyrir. máttur vatnsins myndlaus sem vitund hennar sjálfrar. óminni um spænsku fluguna el cordoba. um flötinn töltir brokkgengur rauður fákur setinn ponsóklæddum gildum manni með hatt.

 

stór regndropi fellur alveg við línuna. gárur flykkjast heim að strönd. hún hefur stöng á ný. fluga sest á ógáraðan hugflöt hennar hún bandar henni frá huglægri hönd. sveigir til andlit sitt alkyrr augu föst á díl. hornið allgleitt orðið ferðast um flötinn. um líkama líður hæglát hlýja fyrir hinsta átak er línan dregst nær miðju hennar föstum fótum í flæðarmálinu. undir yfirborði glittir í agnfestann og ugga hans. örfínar bylgjur um limi hennar. leiknum lokið. hann nemur ógnvænlega landið. önd varpast einsog akkeri. kjölfesta hennar í mynd grænnar og svartrar flugu úr munnviki vekur menjar handan hjálmsins þarsem ótal bifreiðar niða um götur.

 

og skringileg efnasambönd myndast alla tíð sem lykjast hægt um hjálm og leysa yfirborð hans upp í reykulu formi móðunnar úr hinu lífinu þarsem aldrei fiskast á handfæri veruleiksins. flugu rykkt úr kjafti þenur kyrrð með sprengikrafti. inn ryðst mökkur hluta handan lygnu sem ólgar í stormauga

 

 

gráfúnir smellir

þeir eru sjö og standa í beinni röð með hæggengt færiband á aðra hlið en borð fyrir framan sig. þeir stíga taktföst spor með fótum sem rísa upp í líkamann og fram í hendur alveg fram í fingurgóma. handan þeirra rís aflíðandi ýsuhálsaheiðin og í egginni glampar á stafræna sól. hrynjandi í höndum rennir sjö kutum blítt um háls og ákveðið niður kviðinn svo hann opnast í miðju og rosinn blasir við í sindurhvítu sólarkverinu. jafn hart gólfið kastar aftur hverju hljóði. sjö dragsuð og sjö gráfúnir smellir er sjö líkamar sviftast um loft og skella fimlega niður á ný. sjö lágværir kossar og borðin sjö á milli. sjö sinnum endurtekið aftur og aftur út í óendanlegan brunn sem í sífellu kallar að sjö sinnum sjö megi fjöllin falla í glundroða fegurðarinnar

 

 

games2.jpg
bird2.jpg
dans2.jpg
 
 
IV
  
kófsandajass

 

 

kófsandajass

 

hamrandi veðrið á hlið

kófið ósýnt

næturljósadýrð

 

hættur skínandi hvítar

ógn mött steig sem styx

sjóveik þessi nótt

 

á reiðiskjálfi og nöturleg

svellandi glerglyrnur á stilkum

ófær vegagerð

 

dynur og dimmasta él

krossinn hanginn sviti og kóf

halda viti menn

 

svefn eins og skæni

á hemuðum polli er kraumar

lægð í myrkri ólgar

 

ofan af jökli þeyr

í kófi þýtur skefur í drög

heimar þreklitlir undir

 

svartur er sandur

börnin mín fjarri

ógnir vekja dáðríka drauma

 

svefni stolið

talað að handan

á kili er nótt

norðurhváll dormar

 

taugin við steig

óviss og kröm

karon með hægð

sögurnar rjátla

 

römm þessi hin

og veðraður ofsi

af jöklinum hlaupinn

kálið vart sopið

 

brestur hem

ólga mig gleypir

hugsun í ró

dorga í vök

 

verst allra vætta dögun

uppnámið kveður niður

vakan berst leggur við hlustir

 

kveðandi kófið sjatnar og vex

sýn greið til skýja

gnístir fjallsins egg

 

feykist mót skýjum himinrönd

við raust kveður dagsbrún

stjáklað í hválnum

 

uppskera þolgæðis laun

á vilja míns þaninni þind

til máttugra lífs

 

slæðunnar ljósadýrð sem fáni

við hún nætur óvissa staðar

mitt geð gleður sorg

 

steig ég til heljar fullbókuð

styx efridís blundar

útsýn freistniglöp

 

hválverjar stíga á stokk

í vagninum ek ég þeir syngja

mót kófsins svanasöng

 

skeiðflatakirkju yfir

skorin úr karga

sem davíðsstjarna

dulúðug mannsmynd

 

 

 

V
góðvild annarra

 

 

góðvild annarra

umvafinn voðunum hvítu svart hárið yfir lemstruðu enni ógróið örið eftir kuta kryfjendenna skýtur mér sekt í sinni. ég hefði átt að bjarga þér úr greip hafsins með voldugu undiröldunni sem hreif þig á augabragði. augu mín á meðan full af mynd þinni svífa hægt en örugglega eftir tjaldi ómælisins opnu fyrir hauði og hafi sem bylgjast baksviðs. grunaði síst að þessi kvika mynd væri hin hinsta af þér lifandi gróin saman við skop og spé andrá fyrr og aldrei færi að draga upp aðra sýn þótt hljómur margra gleðistunda byltist af sakkendu afli ólmt yfir flötinn. ómstrítt flot og feginleiki yfir luktum augum með sveiflum í leit að glötuðum tíma er þú varst fjarlæg fyrirmynd svo nærri og lykt af föllnu grasi fyllti vit í fjarska er blámóða dauðans sveipar andlit einsog vaxborið. engin andakt er ég minnist að við drógum þig um borð sem boldangsþorsk úr dimmu hafi og blóðguðum ekki heldur bárum vondeyfðum augum á borð og ruddum úr vegi diskum glösum hnífum til að mega hnoða þig en ekki knúsa minnugur þess að þú einn kunnir ráðið sem duga kunni

 

 

á beru brjósti lítil táknmynd. stafir þinnar heittelskuðu fyrrum og af sviði sprettur þú fallinn á kné frammi fyrir skurðgoði þínu. hnífsoddur við hjartastað. fölvi læðist yfir svip þinn hér á afneituðum líkbörum í messanum öndvert er þú hvarfst mér fyrra sinn án andláts í þorskafjörð aftekinn í aðra fjölskyldu foreldra og faðir þér afhuga barnungum. lifa þér í huga með miseinart krossmark. eyða fylgir nálægð sem togast á í vitund þinni og á ljósmynd sést að við deilum stofnfrumu. þú gætir verið klónn af mér þótt eldri sért. heimar skildir að með ógnardrynjandi þöglum hafís skálds úr þinni sveit en ekki minni þarsem landið sýnist kúkahröngl

 

og öldurnar gelta við dagsbrún en þú í gras lotinn ég hvet þig sporum sögunnar að þú rísir upp úr þessum öldudal og gerist safneintak nú þegar ekkert gengur nema nýtt sé og ekkert nýtt til fullnustu fremur en kraftar þínir fyrir króksfjarðarnesið að leggja veg að reykhólum þarsem þanghafið átti enn þingmannaleið í land.

 

öndin horfna úr brjósti þínu undir gullbryddum klút í fagursaumuðum vasa kveikir ódaunsmynd af þér á ferð til þíns afskiptalausa föður yfir heiðar á vit ófyrirséðra ævintýra sem mig hryllti við en þú hélst þínu striki. enginn malur á priki er þú barðir að dyrum fullra átján ára hjá honum sem aldrei hafði séð þig utan hugskots síns og tókst þínum glataða föður endurkomnum opnum örmum

 

mér var ekki grátur í hug er ég þrýsti brjóst þitt opnum lófa. sá kaffiblett á veggnum kjarkur þinn líkur minni eigin útþurrkun yfir flötu brjósti þínu andvana. annars læstur í þessa athöfn. vanhagar lengi um helftina sem flaug á brott með þinni önd og svífur líklega ofar mér með arnarsjón í leit að sakbrotum að bíta í og steypir sér af ofurkrafti yfir mig svo dimmir undir víðu vænghafinu sem gerir þig samlitan myrkrinu og mér.

 

ilmrík blóm með eiturodda spretta mér skinn og upp úr osmósu sogar líkami minn hrakningarpínu þína úr einni vistarveru í aðra án kjölfestu hins eina föður því þeir eru margir og þú svo sárlega einn fyllir líf þitt vinum sem fylgja öldugangi glasanna og víkja undan á stórfjörunni og húkka sér far með þér á hraðferð girndar við bálandi orð í hugarfylgsni þínu hver sem þú ert hef ég alltaf treyst á góðvild annarra

 

á meðan þú hefur eftir konunni úr logandi runna að við lærum að beita vali og valdi sem kemur þér í koll með glæringum og síendurtekinni uppgötvun á teikni­mynduðum renningi. maður velur sér ekki foreldra. sundrað höfuð þitt undir samansaumaðri húð sem ég kyssi yfir hausamótum. úr sprungu daufur skuggi og í hug mér stekkur drottningin sem þú sagðir mér frá í býkúpunni og þráði að vera svört ekkja til að klekkja á körlum fullnýttum sem hráviði um frumuganga og hlóst dátt er þú söngst ó þér tittlingafjöld sem rísið úr sætum og skekist í hrifnæmum kroppum til þess eru vítin að varast og fjölga sér.

 

hvert er ykkar starf með drauminn í poka og brjóstmerkið ekki saumað en letrað með nál ævarandi spor eftir vélræna kóríografíu eins og grasnál er þú fórst að slátra fyrir ss brýnandi hnífa þína og félaga þinna og skarst þig og var misþyrmt fyrir saklaust brot á vitlausu andartaki

 

og enginn konukroppur meðtekur þig nú kaldan stirðan. lokið fellur brátt er höfum hugtalað bæn. með hjálp félaganna og lækna vísindanna gætum við komið þér aftur á flot í þessum ólgusjó sem heitir líf.

 

í hvert sinn sem ég þrýsti á þétt brjóst þitt hér í messanum dettur mér í hug síðusárið sem sálmaskáldin dýrkuðu en veit af hjartans sannfæringu að langkyrrt hjarta þitt tekur ekki viðbragð að blóðið er stöðugt í rás sinni og ég veit afhverju þú gerist nú blámaður í augum mínum líktog hangiflot veit að líklega verðurðu ekki hitaður upp fremur en grjónagrauturinn hnausþykki sem við átum eftir að þú bjargaðir mér úr suðupotti hrynjandi heima þegar við létum okkur hverfa og svo hurfu hinir

 

og grænn völlurinn með skurðum í hring og hrauka af mold tók mér fagnandi og ég fangaði þetta andartak með mér einum í heiminum að renna saman við sjálfa upphafna sveitasæluna og þú hvarfst og ég var einn vart með sjálfum mér og sjálfur heimurinn hvarf.

 

sjónbaugurinn allur eitt blikandi grasblað sem bauð mér að fagna sjálfum mér hver sem ég væri en ég vissi varla af mér og hlýddi ekki árboðum og tengdi ekki faðmlag þitt og vangakoss þeim dauða sem nú hefur mér að höndum borið

 

og það er hvorki sjálfsfróun né líkþrá sem læsir hug minn í líkamlega tjáningu þessarar einu óskar að þú deyir ekki helblár orðinn og stirður í fingrum hálfnakinn eftir að við flettum þig klæðum. slikja af gráum og bláum fölva lykur hold þitt. engin merki um önd þína. sálarfálmarar mínir hafa fengið boð um að einbeita sér að hverskyns bylgjum frá þér hvorki usli né truflun þar heldur dauðalegt bylgjuleysi í ljósvakanum í takti aðeins við fallið hljómfallið í líkama þínum.

 

ekkert lát á myndum af þér. dauðaóskin veik er þú sýndir okkur hróðugur karlmann-legan lim þinn uppúr fermingu.

 

nóttina sem þú giftir þig var ég með vini mínum á stjörnulýstu biksvörtu hrauni á heimaey og svo mörg stjörnuhröp að hlaut að vera gervitungl. ólánið kannski boðað með öðrum táknum.

 

kannski var leiðin mörkuð í ferðinni um kjöl og þú fórst blátt strik að reynisstöðum og prestur sagði þér að fara sexhundruð sextíu og sex álnir til baka með samúðarfullu brosi einsog þínu síðar er þú sagðir mér frá eggoddi sem þú lagðir á brjóst þitt nakinn sem nú frammi fyrir konunni sem þú þráðir að elska og í miðjum leik fannstu merki annars á líkama hennar ólíkt umskornu fangamarki karlmennskunnar sem þú berð einnig innanklæða meira að segja núna á messaborðinu undir mér er ég þrýsti á blettinn sem skeiðungur þinn nam forðum er nautn og sálarháski virtust rista blóðugt hjartalínurit í lífmagnað hold þitt og þú lagðir líf þitt í hendur hennar sem þú hést eilífri tryggð. ekki þessa ögurstund.

 

útfallið bar hana undan og þú stóðst einn í fjörunni með merlandi sjónbaug eina þörungaflækju og þú lifðir í átján daga milli vita hjartaþegi sem flettir spjöldum sögunnar án þess að brjóta í blað.

 

sólargeislinn gegnum rykið small á kónginum er þú sýndir okkur verkfræðiundrið undir þér hvernig það þrútnaði og reis einsog vindubrú yfir síkið umhverfis líkama þinn. það var þó meira eignarhald í því en íbúðinni sem við keyptum og leigðum hvor af öðrum til skiptis og saman af bönkunum. ég var gagntekinn af fegurð hans hvernig hann stækkaði allur jafnt eins og mjólkurleiðin gerði víst fyrir okkar minni með svartholinu og kannski enn.

 

langaði að handfjatla þetta kraftaverk sem getur sætt heiminn svo hann uppfyllir sjálfan sig en þetta fallstykki framan á þér bar líka ógnvænlegan mátt sem ég var tilbúinn að falla fyrir og lúta höfði í nánast óttablandinni lotningu sem ég bar líka síðar fyrir þrútnuðum maga barnsmóður minnar svellandi af lífsins mætti sem okkur er meinaður aðgangur að og lotningin varð smám saman í líki magnaðs lims miklu stærri en þinn eða minn og lamdi sál mína í formi áleitinna brjósta fullum af frjómagni

 

hvítasti hluti líkama hennar sveipaður álíka bláma og húð þín nú er ég þrýsti aftur á þitt lífvana brjóst án snefils af frjómagni ég veit að bráðum koma maðkarnir og gera innrás og útrás í holdi þínu halda svallkennt karnival þar sem kvenlegt verður karllegt og hátt lágt og helgislepjan breytist í grómaða slikju og limur þinn sannkölluð maðkaveita einsog snorrabúð stekkur fjarskyld músinni hvort sem hún læðist eða ekki

 

nú sprettur á hugarskjáinn sagan sem þú sagðir mér svo ljóslifandi í þrívídd sem skjákort ráða við í dag er þið hittust fyrst og þú að jafna þig á því að hafa farið heim með hálfsystur þinni kvöldið áður og uppljóstrunin kom í miðju girndarbáli beggja þú komst ekki upp orði og horfðir flóttalega undan einbeittum augum hennar þú sást þau voru grænleit brjóstin hvelfd og hálfklædd lagðir þó ekki í annað völundarhús svo fljótt

 

engin venjuleg ástkona sem þú braust inn til og tókst með valdi og farið með söguna einsog mannsmorð alla tíð. leynisaga í fjölskyldunni mamma mia hvað kom eiginlega yfir þig hún sem átti þennan hlýja faðm handa okkur öllum. gat hýst okkur og stundum úthýst þótt sjaldan sæjust tær hennar oftar tár eins og er þú sagðir mamma mia hvað heldurðu að sé gaman að heyra þig hóta að drekkja þér en gerir svo aldrei neitt í því og hafðir þú brjóst í þér til þeirrar nauðgunar sem þú beittir hana sem ég sá svo nýlega í öndunarvélinni svifta rænu líflaust flæmi um líf mitt sem hófst í huga hennar brjósti og líkama.

 

þú rekald í brimróti læknis­fræðinnar sem stillti haf hennar máttugri hönd sinni án þess að nefna neitt fyrirheitna land. rekum rekum yfir sandinn eða í torfið. hvar varstu adam. skarið undir blaktandi önd hennar löngu eftir að henni heyrðist svarti kötturinn læðast inn um glugga og þú slóst vopnin úr höndum hennar berskjaldaðri og fuglinn í búrinu berst fyrir lífi sínu sönglaust másandi kötturinn gamnar sér smá nístandi þögnin gnístandi eins og samanbitnar tennur sem manstu var líka úrræðið hans eftir voðaskotið sem klippti á strenginn í brjósti bróður hans á öræfum þagnarinnar engir bræður úr stað reynis bara þú sem ekki mátti nefna né kalla fram

 

æ bróðir hvers kyns ætt er það þar sem böndin eru skorin andspænis slöngu í barka til að upphefja hreyfingarleysi andar í brjósti sem vætir augu og hraðfrystir hjartarætur undir tvö vakandi augu og tvö sofandi mamma mia hvar ertu undir þessari feigðar­ásynd og slöngu úr vegg

 

blásléttur fjörður með bát eins og alltumvefjandi föðurfjarvera. við til í að skiptast á pöbbum í langdvölum þeirra í útlandinu og sólin glampar á vanga þér á steini í fjöru. blakkur makkinn geislabaugur. mynd í minni greypt sem á vínyl og hvorki ryð né mölur fá grandað tærleika sviðsins. þú oflýstur sem bernska þessarar birtu og eggjárn framtíðar rista myndflötinn hleypa óðfluga myrkri að. þú syndir annað fljót langt út í fjarskann nærri útlandi þessa bliks og sökkvir sjálfum þér í ána undir heima.

 

þú á steini um eilífð geislandi bróðir einn í minni nálægð og trúir enn á guð á himni skimandi á haf út hvort báturinn beri þér föður þinn. myndin óverjandi þögul og gul. nándarþögn. að genginni lífsleið jartein að engin flugvél ritar á himnu loftsins. festing án fyrirheits um manndómsvígslu guðristunnar sem gárar ekki merkingarhafið en párar á heilahimnu ævarandi mark

 

líktog morgun þann er þú vaknaðir til eilífrar fjarvistar við föður þinn sem sjóreknum skolaði á land sjálfan langa frjádag bjartan og blíðan sem á uppskeruhátíð eða þann dag er þú loks sættist við guð og menn í fullkomnu ósætti þess sem látinn lifir þegar nálægð alls er vakin upp af endanlegri fjarveru alls og allt er ekki þú ert ekki og aðeins himnastiginn eftir til hans sem við rístum saman úr heimsmyndinni með holdföngnum

 

sjálfskeiðungnum og tómlátar vestumeyjar hljómuðu hærra til þín

tutta2.jpg
 
VI
Draugaveiki

 

eftir

 

Luis Alberto Urrea

Bálkurinn birtist fyrst í tímaritinu Many Mountains Moving 1996, en síðan í ljóðabók Urrea Ghost Sickness 1997.

Þýtt úr ensku og spænsku eftir The Best American Poetry 1996.

Guðrún H. Tulinius þýddi 12. ljóð bálksins úr spænsku.

Hluti þýðingarinnar birtist í Jóni á Bægisá. Tímariti þýðenda, 2004.

 

 

            Draugaveiki
 

 

þannig er hljómur eitursins

veikinnar sem engum er kunn

endurgelt

 

          1

 

Ég sá dauðar sykurkúpurnar kinka kolli.

Þær dönsuðu í skúmaskotum ljósar

af bruna.

Börn sleiktu stafi í nöfnum sínum

af glitrandi sælgætisennum. Hóruhúsaskáld

hvísluðu laumuskýrslur

að rjómaísklæddum byssubófum.

 

Sástu norðanmennina detta,

hringsnúast við þurra farvegi og falla

fyrir vélbyssum fjögurra hungraðra drauga,

leirbrúnir frakkar með rauðum slettum í blóðgum blóma.

 

Í svörtustu auðnum sökk Pancho Villa

hauslaus að holum hnjám

að sárbæna óteljandi sofandi kirkjugarðsbein

að taka sig heim, að finna veginn sem hann sá ekki,

að fylla tómar hendur hans af draumum.

 

Hjartarhorn úr reyk frá rísandi mawuiladoras.

Langa daga stóðu börn í bláum jökkum

með radíumblóð við vinnuborð að tengja rök

rásir RCA, IBM, ITT, ICBM: tíu sent

á tímann: rauð blóm þegar í móðurkviði þeirra,

þau slógust um pláss við taco-borðin, flautan gall

og þau flæddu, blátt flóðið við Tijuana,

Tecate, Mexicali, matamoros. Fita

skvettist og skaust á glóandi kol. Gamlir menn

móktu á skítgljáandi gangstéttarbrúnum. Gulbrúnir vangar

skornir í ársorfnar hrukkur: upphleypt

kort gleymskunnar.

 

Við fylgdum mexíkóska veginum,

skröngluðumst dimman fjaðurstrokinn ormshrygg

í bugðum um dæmd eldfjöll. Dapurlegir

baksárir trukkar

drógu háreist rykhrímuð hlöss

          gjóskukeilur

          hentust fríar

          í malarbeygjum

 

          og flýðu

          niður hlíðar:

              hnefafylli af steinhvísli.

 

Faðir minn heitinn við stýrið.

Svöl hönd á gírstöng, grár handleggur

út um glugga, boginn: sígarettu miðað á sólina,

neistaflug, hvítir hnoðrar

á reykugum vöðvum hans

          sem hafa slappast í vindinum,

              í gröfinni, lausir –

                   rifnir

                        í vindinum

                            hann kipptist við

og húsin

við þjóðvegarkant

æddu hjá,

svo mörg

dreifð póstkort –

sótt-ljós

í hverjum dyrum:

afar hölluðu stöfum að bekkjum,

konur greiddu ár úr hári sínu,

páfagaukar logandi í búrum.

Faðir minn sagði

         Það er ekkert eftir.

 

Börn í vegkanti

skutu af viðarrifflum:

paz-paz-paz: seldu armadillo

í litlum pappírsboxum: dönsuðu

á barmi barrancas:

bjuggu

13 álnir

frá vegkantinum.

 

Á hraðferð okkar grófum við

órjúfandi skotgröf

fulla af þrá,

skuggum,

útvarpstónlist.

 

 

              2.

 

Ég flúði þetta land með Manninum.

Norðurmærin runnu af gaddavírsbaki mínu.

Skuggi minn, tættur eins og skyrta hins bakblauta

sem flaksast enn.

 

Hvernig gæti ég orðið

sá sem ég vildi vera: ég leitaði að framtíðarmér

í augum mannanna, einhverju merki,

einhverju tákni: svo óður var ég

í manndóm.

 

Að vera

          kúreki.

Að vera

          stór pabbi.

Að vera

          el mero chingon de estos rumbos

          y si no les qusta, les hecho la tierra encima.

Að vera

          elskhugi kvenna.

Að vera

          jimihendrix.

Að vera

          allt nema það sem ég var.

 

Hvað fékk þessa menn til að snúa aftur

sérhvert kvöld, skarðir draumar,

áhyggjur hertu að er þeir gengu upp tröppurnar:

Kyssa konuna Stilla klukkuna á 6 f.h. Borga gasið

Hita bílinn Moka snjó Engar magaæfingar í kvöld

Hjartaáfall Kólesteról Borga leiguna Nestisboxið

Kalt kaffi enginn sykur lítill rjómi

Gelgjuskeið dótturinnar Fótsveppir Yfirvinna Fyll’ann

Dan Rather Kirkjugarðsvakt Íran Írak Bjórflaska

IRS GMC CBS HUD PMS BVD Sköllóttur Andfúll

þursabit, ólukka, gúmmítékki

og strákavonir

brotnar saman undir ófleygum vængjum.

 

Þrömmuðu Mexíkóar heim

í gegnum martraðargötuljós? Það gerði faðir minn.

Uns hann gerði það

ekki.

 

              3.

 

Hann kom ekki aftur.

Hann með sína manndómslykt

sem ég rakti allar þessar mílur:

tóbaksilminn,

vélarlyktina,

glaumgosapjásulyktina.

Fótaduftið hans

sorgmædd

hungruð

reið

einmana

þreytt

holhandar, hárvatns

föðurlyktin hans.

 

Hann flúði frá gröf

til móðurkviðs.

 

Hrein eins og speglar sögðu

augun mér

ekkert.

 

              4.

 

Þurrkar drápu kýrnar. Harður sólarhnefinn

þurrmjólkaði þær, henti þeim

í polla eigin skugga.

 

Vatnslausum.

 

Á þjóðvegaköntum ultu kýr

um koll: 4 stífir fætur

eins og á húsgögnum. Bólstrið slægt

af gljásvörtum hrægömmum: dauðasófar

riðuðu,

sundurtættir.

 

Þvílíkur hiti.

 

Varir okkar hvítur pappír.

Skrautritaður rauður hlátur.

Þvílíkur hiti

á landinu þar sem nóttin

elur af sér fínt snjósigg

á hásléttum sem dögun hreinsar

í gufur.

 

Vegurinn

skildi eftir fullkominn svip af mér

skar út sérhvern míkró-

millimetra vinds,

tunglið

snerist hægt eins og auga

sólbrennt hvítt.

 

 

              5.

 

Niður ströndina

lágu skjaldbökuveiðimenn

í fjöruskúrum

fastir

í umvefjandi netum

hitans.

Konur

vafðar í sand

dimmir andandi

skuggahnútar

Þurrar skjaldbökuskeljar

vögguðu

í vindinum,

tikkuðu

eins og fornar klukkur.

 

Veiðimennirnir í rykkjum

veiddir

í drauma

um öldur

tunglfisks

blóð.

Hungraðir menn

svartbrenndir.

Menn með sjávargötulykt

jafnvel í svefni.

 

                        fyrir James Atlee Phillips

         

 

          6.

 

Á lífi dreymdi hann upphátt.

Hann svaf í ermalausum nærbolum, hvít punghár

hjartalaga draugur. Tvö brakandi rúm, neon gluggar, viftur

tuggðu flugur í mauk, hræktu

þeim yfir okkur: þunnt regn

fóta, fálmara.

 

Gekkóeðlur á veggjum

sleiktu kóngulær upp af múrsteinum.

 

Og svo hann að dreyma.

 

Hann gnísti tönnum og bylti sér,

þétt blikandi stjarna

bundin í rúmföt: tennur hans

kvarnaðar, tístandi

fastar í munni hans.

Ég fór í keng.

Mig langaði að ná til hans, löðrunga hann

í svefni, á hótelherbergjum, á miðnætti, klukkan

eitt, klukkan tvö, þrjú: teygja mig yfir þennan grát

múr sorgarinnar, hrópa

          hættu þessu, vaknaðu. stöðva

gnístandi molnun er hann tuggði.

 

Hvaða kaldi draumur knúði hann yfir rúmið?

Hvaða sýking sálarinnar náði taki á munni hans?

Flugu grófir neistar af brotum hans? Kveiktu

í dreifðu laufi ósagðra orða á tungu hans?

 

Hönd mín hékk frosin yfir honum.

Allar borgirnar óttuðust málmöskur

eina föður míns að gleypa tennur sínar.

 

 

              7.

 

Klukkan var að minnsta kosti þrjú um nótt. Rútustöðin var við langan ólýstan þjóðveg. Það var svo heitt að bakið á manni rann yfir sætið á fitubólstri. Og vatnið var hreint eitur. Við stoppuðum til að fá okkur kók, hreinsa örsmáa rykkögglana úr hálsinum. Þakið var úr gufuljósum; það merlaði, merlaði; mölflugur á stærð við dúfur slógust upp í pípurnar. 2 Bandaríkjamenn stóðu við gluggann að prútta um fargjaldið. Hálfur staðurinn var eins og rökkvaður veitingavagn í hinum enda herbergisins. Bara nokkur borð, þrír stólar við barborð. Ég stóð og starði. Krakki sat við borðið og hrein í skugganum. Hann var á kafi í fiturúllum. Fitan hékk yfir bolkragann hans aftan á hálsinum. Augun voru á stærð við baunir, djúpt sokkin í gult og slakt úttroðið andlit hans. Ég heyrði munn hans vinna, þessi lágu blautu hljóð. Hann hellti sykri í hnefann úr einum af þessum borðsykurkörum með skáskornum krómtoppi. Þekkirðu þau? Hann var að hella sykri í hnefann eins og hnefinn væri kaffibolli, fyllti hnefann og hallaði síðan höfðinu aftur – fitan vall upp á flatan diskinn, hringir Satúrnusar stífluðu púls hans – og hann hellti sykrinum út á. Átti hann þessa 2 við barborðið? Voru það foreldrar? Með bakið í okkur, húkandi gegn hríni hans, örsmá augu hans föst við andlit mitt,  litlir votir smellir hans. Hann sleikti sandinn af vörum sér. Starði. Starði á mig. Lítil hljóð. Hrín. Hella, hella, gleypa, hnefa eftir hnefa, alla nóttina, yfirgefinn.

 

            Halló sagði ég við hann.

            Bróðir!

 

 

 

                        8.

 

Faðir minn fölur eins og nögl á fingri

keyrir í æðiskasti

gegnum draugaþunga nóttina.

 

 

 

                        9.

 

Svo þú ert maður sagði hann. Hvað tekur það mikið líf

að verða maður sagði hann. Hve mikið líf.

Þreyttar konur

 

                                   á árbakka

 

            beygðar til móts við skugga sína.

 

                    Fölir

             eins og páskaegg riðuðu

        steinar.

 

Einhver hló.

 

Flaksandi

            rúmföt

                        þanin

                                   eins og fánar

                                                     í óvæntum

                                   blástri!

 

Endur-

lýstir,

fætur.

 

Röntgenlýstir.

Þandir:

            hendur teygðar upp:

                                         flug

                                                  á jörðu:

                                                           í

alsælu

hversdagslegt.

 

Skyrtur, pils, nærbolir.

Bleyjur, brjóstahaldarar, leynilegir

                                   litaðir

                                   kvenna

                                   hlutir,

 

                                   hent inn

                                   skrúbbaðir

                                   lamdir:

 

                                   froða

                                        fór af stað

                                   sjálf:

 

            loftbóludráttarbátar, ísjakar, drekar

            fóru niður

            í gegnum þorpið.

 

Eitt útvarp gall við: Ást

í borgum enn óséð:

Canta y no llores, porque cantando

se alegran

                                   Cielito Lindo

los corazones!

 

            Allt þetta svarta hár

            beint

            niður

            eftir baki þeirra

yfir axlir

            að skrifa

            marg

                        fló

                                   kin

vers yfir hálsinn. Berir fætur með fjólubláu mari.    Brenndir sumardökkir. Sviti

 

strengdur frá hálsi að viðbeini tærar ómetanlegar perlur

                                   slitu

strengina og skullu

í vatni

greyptu lögbók

sem ég reyni

á hverjum degi

 

að ráða í.

 

                        10.

 

Slá því.

 

Keyri óður gegnum bæinn, útvarpið stillt

á fituspýtandi farandsöngvaraöskur, drukkna hvítkrýnda úlfa,

sexbyssu skáld að rymja heiðin guðspjöll um tekíla

ást

morð

eyðingu.

Sex menn á Volkswagen, óteljandi draugar á þakinu

        sem héngu fyrir dauðann kæra, gúmmí brennur

        á götusteinum er við snarbeygðum

        fyrir enn eitt hornið,

        nístandi gufuorgel

glymjandi hlátursins, hungdá

miðnætti útjaðar

einhvers flugnaskítsbæjar,

kirkjugarður við hliðina

á hóruhúsinu, lengst í burtu

þar sem hróp og skot

og lúðrar og molnun vekja engan.

Strákofar í röð eftir hverfinu þar sem konurnar sofa

hjá baðkörum, sjónvörpum, sælgæti, ljósmyndum, ediki,

sígarettum, tímaritum, útvörpum, minningum, draumum,

næturgögnum, nærbuxum, rakvélablöðum, meiki,

flöskum, ungbörnum, martröðum, og hver með bunka

af teygjubundnum bréfum frá einhverjum draumapilti

sem fór og kom aldrei heim aftur.

 

Grafa merkin: CLUB VERDE PARA HOMBRES:

            CUELGEN SUS PISTOLAS.

Hengið upp byssurnar, piltar. Feitar löggur við dyrnar

þreifuðu á okkur öllum, leituðu að hörku innanklæða,

drógu úr beltum karlanna 38 calíbera, 44 calíbera,

hengdu þær  á snaga við barinn. Myrkur

fnykur af klósettum

sem lak úr í klefunum. Krjúpandi rónar

krupu við skálarnar, iðrandi biðjendur

til Heilagrar Meyjar Skítsins. Og inni fyrir –

borð á brauðfótum

úr tini – flagnaðir límmiðar fastir

á framhandleggjum okkar, bjartar

pappírsfreknur: TECATE

DOS EQUIS

CORONA

CARTA

BLANCA.

 

Löng blá augnlok samkynhneigðra barþjóna.

 

            Steypt dansgólf flekkuð

sem kort af glötuðum heimum

eftir niðurhelltan bjór, eftir skóhæla, eftir flata

kvensandala.

Svart hár litað appelsínugult

eins og ódýrir skór.

Svartar holhandarfjaðrir klesstar af svita.

Í þessu horni rokk og ról:

blindi gítarleikarinn

fylgdi hljóðum

með höfðinu, mjóu eins og priki,

söng:

 

Old jou need es lob.

 

Love is all you need.

Love is all you need.

Þú getur keypt hana hér.

Renndu niður hárinu, taktu af þér húðina.

Við horfðum á þau dansa — vinnumenn

hömuðust við að skemmta sér, hórurnar

            uppskáru af þeim og ýttu þeim

            út í aðra uppskeru.

 

Allir þessir kjólar

í höndum bændanna orðnir linir

rytjulegir

eftir 1000 lófa.

Við dönsuðum með þeim.

Love is all you need.

 

Umhverfis herbergið

hleyptu ódýrar

viðarhurðir út ljósi

í gulum röndum

frá klefum

hverjum með 1 rúmi, 1

ljósi. 1 krukku. 1 skál.

1 konu.

1 filmukenndu

kynósa stelpumóti

hentu yfir þennan

1 viðarstól.

Engin útgönguleið.

 

Ég sá krossfestinguna yfir rúminu, svo hana.

 

Sígarettubrunar flúruðu þvengmjóa handleggi hennar.

Gegnum opnar dyr

sá ég.

Love is all you need.

Hún dýfði knýttri blóma

tusku í skálina, dreypti vatni á brjóstið, á hálsinn,

á fótinn,

            færði lærin sundur og á hinn fótinn

            svo þreytt að hann titraði. Ég vissi

að þunnt hár spratt upp eins

og mistur af röku holdi og reis.

Hún strauk kinkandi brjóst sín undir kjólnum, þvoði af sér hitann,

þvoði af sér þungann af brúnum rifjum, þvoði af

            lyktina, tilfinninguna,

fingraför.

 

Og leit síðan upp.

 

Ég brosti yfir herbergið, skömmustulegur þrjótur

í gegnum lög af reyk.

Gláp hennar brenndi bros mitt til ösku.

 

Þú ert svo brosmildur, muchacho.

Þú þykist  votta mér

samúð, eða eru þetta

viðskipti? Heldurðu

að þú skiljir?

 

            Love is all you need.

 

Þú skilur aldrei

fyrr en þú liggur hér

tíu eða tuttugu nætur

og hugsar heim.

 

            Love is all you need.

 

Þú getur eytt peningum

til að hvíla í mér.

Ég mun bera þig.

Getur þú borið mig?

Og ef við hittumst á miðnætti?

 

            Love is all you need.

 

á plazuela bæjarins,

þú með glósubækurnar þínar

og ég með blómin mín

alltaf að passa mig að heilsa ekki

neinum

 

            Love is all you need.

 

þú munt líta undan.

Skammast þín fyrir það sem þú settir hér.

 

Og ég mun ganga á braut

út úr bænum lengri leiðina

af því að þú keyptir það besta í mér

þögn mína.

 

            Love is all you need.

 

Hvorugt lítur um öxl.

Síðan ferð þú

en ég verð eftir

á morgun

og á morgun

og á morgun.

 

Love is all you need.

Varir hennar voru útataðar, litaðar brostnum brosum.

Ég benti á munn minn. Hún strauk andlit sitt. Hnútur

baðmullarblóma hreinsaði tennur hennar.

Við vinkuðum.

 

Blindi gítarleikarinn æpandi í horninu.

Skældur Jesúsinn að engjast í kvölum Sínum.

Glampandi myntflóðið sem lenti á rúmi hennar, dökkur ráðsmaðurinn

       að ryðjast inn, hún gaut á mig auga, hendur hennar

       við ennið, hjartað: tákn krossins. Dyrnar að lokast.

She loves you yeah, yeah, yeah.

                       11.

 

og hann ekur

 

ég horfi á hann

 

hann ekur

 

öll engin brenna svört umhverfis hann

 

vélin hóstar upp neistum

 

eldur sleppur

 

tóm fljót

 

múmíur kippast til neðanjarðar

 

hann hlær

 

ég horfi á hann

 

vélin hóstar upp blóði

 

logandi hrafnar skella á framrúðunni

 

allar þessar fjaðrir

 

og hann ekur

 

og ég horfi á.

 

                        12.

 

Mi padre, muerto

ya por interminables años, no me deja

en paz: no se quiere ir: lo veo

cada día. Mi viejo se esconde

en los árboles, en el agua, en

las nubes de humo que huyen

de los cigarros de secretarias. O se mete

como ladrón

por mis ventanas

y me roba la comida. Es vivo: es capaz

de esconderse en la luna.

Y me dice,

             Hijo, no queda nada.

     No queda nada.

 

Mi padre, sembrado

en su tierra Mejicana, echando retoños

en la pradera obscura del olvido, brilla:

cuando apago la luz, su cara

tira chispas en la esquina. Cuando

hago el amor, viene

corriendo. Cuando salgo

a la calle, me persigue

por los ojos

de niños callejeros.

Usa tacones de oro.

Me huele el café.

Lo veo

sin verlo.

Y me dice,

               – Hijo, no queda nada.

               No queda nada.

 

Mi padre, muerto ya y hecho polvo, llora

lagrimas de barro. Con voz de piedra me grita, me canta

su último consejo:

               – Hijo, tu vida es una moneda.

               Gástate bien. Porque

               no queda nada.

               No queda nada de mí.

 

 

                        13.

 

Nú veit ég

það sem þú reyndir að segja mér:

 

vindurinn étur sléttuúlfa.

 

Hann gleypir okkur líka

sem stöndum kyrrir nógu lengi.

Jafnvel málmgrýtislestarnar þéttar eins og stjörnur

hökta í eyðimerkurvindinum:

flatar að framan eins og nöðrur hverfa

vélarnar.

 

Vindurinn étur hæðirnar,

steingervingar verða að talki.

 

Í fjarska leggst sjónbaugurinn saman:

þornurtir bera burt

Mexíkóna okkar:

tíu þúsund mílur af andardrætti

safnast saman undir mánanum,

hósta upp gernýttum nöfnum okkar

og hrærast.

 

Við komumst ekki undan högginu:

fangelsisrimlar okkar

eru minningar,

eru bein.

 

            12. ljóð

 

Lausleg þýðing úr spænsku

Guðrún H. Tulinius þýddi:

 

Látinn fyrir svo

ótal löngu lætur faðir minn mig ekki

í friði: neitar að fara; ég sé hann

á hverjum degi. Sá gamli felur sig

í trjánum, í vatninu, í

reykskýjunum sem hrökkva

frá vindlingum ritaranna. Eða hann smeygir

sér eins og þjófur

inn um gluggana hjá mér

og rænir mig matnum. Hann lifir: getur

falið sig á tunglinu.

Og segir við mig,

  Sonur minn, öllu er lokið.

    Öllu er lokið.

 

Gróðursettur í jörðu Mexíkó

skýtur faðir minn rótum

á dimmum völlum gleymskunnar, skín:

þegar ég slekk ljósið leiftrar

andlit hans úti í horni. Í ástar

leik mínum kemur hann

hlaupandi. Er ég fer út á

götu eltir hann mig

í augum

barnanna á götunni.

Hann er á gullhælum.

Kaffið ilmar að vitum mér.

Ég sé hann

án þess að sjá hann.

Og hann segir við mig,

            Sonur minn, öllu er lokið.

Öllu er lokið.

 

Dáinn og að moldu orðinn grætur faðir

minn moldartárum. Með bergrómi kallar hann á mig, syngur mér

sitt hinsta ráð:

            – Sonur minn, lífið er peningur.

               Farðu  vel með. Því að

               öllu er lokið.

               Mér er öllum lokið.

 

 

Luis Alberto Urrea

fæddist 1955 í Tijuana í Baja Kaliforníu og er móðir hans bandarísk en faðirinn mexíkóskur. Urrea vann um nokkurra ára skeið sem afleysingamaður Mexíkó-megin við landamærin og kenndi námskeið í gagnrýni og skapandi skrifum við Harvard á níunda áratug síðustu aldar. Hann býr jöfnum höndum í Klettafjöllum, Sonoran eyðimörkinni og Mexíkóborg. 1996-1998 vann hann að rannsóknum á ævi og starfi frænku sinnar, Teresu Urrea, sem var uppi á nítjándu öld og varð dýrlingur Cabora. Hún öðlaðist fyrst lækningamátt en varð síðan tákn fyrir baráttu hinna undirokuðu frumbyggja og loks ákærð fyrir að æsa til byltingar gegn einræðisherranum Porfirio Diaz. Árangur þessara rannsókna var skáldsagan The Astonishing Story of the Saint of Cabora (1998) sem Urrea skrifaði í samvinnu við mexíkóska skáldið Brianda Comecq en nýjasti ávöxtur þeirra er skáldsagan The Hummingbird’s Daughter (2005). Meðal bóka Urrea eru einnig sjálfsævisögulega verkið Across the Wire: Life and Hard Times on the Mexican Border (Anchor Books, 1993), skáldsagan In Search of Snow (HarperCollins, 1994, í kilju 1999), ljóðabækurnar The Fever of Being (West End Press, 1994) og Vatos (2000), og ritgerðasafnið By the Lake of Sleeping Children (Anchor Books, 1996), sem fjallar um lífið beggja vegna landamæra Banda­ríkjanna og Mexíkó.

     Urrea hóf ritun „Drauga veiki“ um 1970 og segir um tilurð bálksins: „1970 bjó ég eins og villt barn í Culiacan og á tanganum þar suður frá. Faðir minn hafði dregið mig þangað af ýmsum ástæðum en aðallega til að „gera mig að manni“. Hann skildi mig þar eftir og fór aftur til Kaliforníu. Um sumarið fékk ég taugaveikibróður og var með hitasótt og ofsjónir dag og nótt. Eitt sinn horfði ég á einfalda röð Bandaríkjamanna í skrúðgöngu um himin­inn. Sumrinu lauk með tuttugu og sjö tíma rútuferð heim og einangrunarvist á bandarísku sjúkrahúsi. Ég greindi ekki milli minninga minna og sóttdrauma og þetta ljóð á meginrót sína í leirkenndum dalnum þar á milli.“ (The Best American Poetry 1996).